Câu "khá thú vị" có thể nghĩa là không đồng ý, và chen hàng là lỗi nặng hơn bạn tưởng. Đây là những quy tắc bất thành văn mà không sách giáo khoa nào dạy.
- Cách nói gián tiếp rất phổ biến, và nghĩa thật thường nhẹ hơn hoặc nặng hơn lời nói.
- Xếp hàng là chuẩn mực xã hội mạnh, và chen hàng bị phản ứng rõ.
- Từ xin lỗi được dùng rất nhiều trong tình huống không có lỗi gì.
- Hài hước tự trào và mỉa mai là phong cách phổ biến.
Nói gián tiếp
Khác biệt giao tiếp lớn nhất, và là nguồn hiểu nhầm nhiều nhất trong công sở.
Người Anh thường nói giảm thay vì nói thẳng, nhất là khi phê bình hoặc từ chối.
Vài mẫu hay gặp: "cũng là một ý hay" đôi khi nghĩa là không đồng ý; "tôi hơi băn khoăn một chút" có thể là phản đối mạnh; "có lẽ ta nên xem lại" thường nghĩa là phải làm lại.
Yêu cầu thường mang hình thức câu hỏi — "bạn có thể xem giúp phần này không" là giao việc, không phải hỏi ý.
Lời khen thường đi kèm một vế giảm nhẹ, và điều đó không có nghĩa là chê.
Cách xử lý thực tế: hỏi lại cho rõ một cách lịch sự — "để em chắc là hiểu đúng, ý anh là cần sửa phần này phải không" hoàn toàn được chấp nhận và thường được đánh giá cao.
Với người Việt: đây không phải là giả tạo mà là quy ước giữ thể diện cho cả hai bên — văn hoá Việt cũng có cơ chế tương tự, chỉ khác cách biểu hiện.
Xếp hàng và không gian riêng
Nhóm quy tắc dễ thấy nhất, và vi phạm thì bị để ý ngay.
Xếp hàng là chuẩn mực xã hội rất mạnh — ở quầy, ở bến xe buýt, ở bất cứ đâu có nhiều hơn hai người chờ.
Chen hàng bị phản ứng rõ, dù phản ứng thường bằng lời nhẹ hoặc ánh mắt chứ không to tiếng.
Ở quầy bar trong quán rượu thì không xếp hàng thẳng, nhưng vẫn có thứ tự ngầm — nhân viên nhớ ai tới trước, và chen lên trước là mất điểm.
Khoảng cách cá nhân rộng hơn ở Việt Nam — đứng quá gần khi nói chuyện gây khó chịu mà người ta không nói ra.
Trên thang cuốn ở London, đứng bên phải và để trống bên trái cho người đi — quy tắc được tuân thủ nghiêm ngặt.
Trên tàu, nói chuyện điện thoại to bị coi là bất lịch sự, và nhiều tuyến có toa yên tĩnh được đánh dấu.
Xin lỗi, cảm ơn và hài hước
Ba thứ dùng nhiều tới mức người mới thấy lạ.
Từ xin lỗi dùng trong rất nhiều tình huống không có lỗi — khi đi qua mặt ai, khi không nghe rõ, thậm chí khi chính mình bị va phải.
Cảm ơn dùng liên tục, kể cả với nhân viên thu ngân, tài xế xe buýt khi xuống xe, và người giữ cửa.
Không cảm ơn khi ai đó giữ cửa cho mình là lỗi bị để ý — đây là điều nhỏ nhưng tạo ấn tượng.
Hài hước tự trào là phong cách phổ biến — người Anh hay hạ thấp chính mình, và đó không phải là thiếu tự tin.
Mỉa mai và nói ngược được dùng nhiều, kể cả giữa bạn bè thân — và với người mới thì rất khó nhận ra.
Lời khuyên: khi không chắc người ta đang đùa hay nói thật, cười nhẹ và hỏi lại — không ai trách bạn vì điều đó.
Những tình huống cụ thể
Phần thực hành cho vài tình huống người Việt hay hỏi.
Ở quán rượu, có tục mua theo lượt — mỗi người trong nhóm lần lượt trả cả lượt cho cả nhóm. Nếu bạn không uống rượu, nói trước và mua lượt của mình bằng đồ uống khác là hoàn toàn ổn.
Tiền boa ở nhà hàng: nhiều nơi đã cộng sẵn phí phục vụ vào hoá đơn — kiểm hoá đơn trước, và bạn có quyền yêu cầu bỏ khoản đó nếu không hài lòng.
Ở quầy bar trong quán rượu thì không cần boa — đây là khác biệt với Mỹ mà nhiều người nhầm.
Được mời tới nhà ai thì mang một thứ nhỏ — chai rượu, hộp bánh hoặc hoa; và hỏi trước xem có cần bỏ giày ở cửa không, vì thói quen khác nhau tuỳ nhà.
Đúng giờ quan trọng với hẹn công việc và hẹn khám; với bữa ăn ở nhà bạn bè thì đến muộn vài phút là bình thường.
Nói chuyện thời tiết là cách mở đầu an toàn — nghe nhàm nhưng nó thật sự là nghi thức xã giao và có chức năng rõ ràng.
Vì sao người Anh hay nói vòng?
Đó là quy ước giữ thể diện cho cả hai bên khi phê bình hoặc từ chối. Cách xử lý là hỏi lại cho rõ một cách lịch sự — điều này được chấp nhận và thường được đánh giá cao.
Chen hàng có sao không?
Xếp hàng là chuẩn mực xã hội rất mạnh và chen hàng bị phản ứng rõ, dù thường bằng lời nhẹ hoặc ánh mắt. Ở quầy bar không xếp hàng thẳng nhưng vẫn có thứ tự ngầm.
Có phải boa ở Anh không?
Ở nhà hàng nhiều nơi đã cộng sẵn phí phục vụ vào hoá đơn nên kiểm trước; còn ở quầy bar trong quán rượu thì không cần boa — đây là khác biệt với Mỹ mà nhiều người nhầm.
Tục mua theo lượt ở quán là gì?
Mỗi người trong nhóm lần lượt trả cả lượt đồ uống cho cả nhóm. Nếu không uống rượu, nói trước và mua lượt của mình bằng đồ uống khác là hoàn toàn bình thường.
