Không chỉ là chính tả. Từ vựng đời thường khác đủ nhiều để gây hiểu nhầm thật trong tuần đầu, và bài viết học thuật thì có quy ước riêng cần theo.
- Khác biệt lớn nhất nằm ở từ vựng đời sống, không phải ở ngữ pháp.
- Chính tả khác ở một số nhóm đuôi từ có quy luật rõ.
- Trường đại học ở Anh thường yêu cầu nhất quán trong cả bài, không trộn hai hệ.
- Cách nói ngày tháng và tầng nhà khác hẳn, và đây là nguồn nhầm lẫn thật.
Từ vựng đời sống
Đây là nhóm gây khó ngay ngày đầu, vì toàn thứ dùng hằng ngày.
Nhà cửa: căn hộ gọi là flat chứ không phải apartment; thang máy là lift; tầng trệt gọi là ground floor và tầng ngay trên nó mới là tầng một. Nhấn nhầm nút thang máy là chuyện tuần đầu ai cũng gặp.
Đường sá: vỉa hè là pavement; cốp xe là boot; nắp ca-pô là bonnet; xe tải là lorry; xăng là petrol.
Ăn uống: khoai tây chiên kiểu que gọi là chips, còn khoai lát mỏng đóng gói gọi là crisps — đảo đúng ngược với cách gọi bên Mỹ.
Học hành: bậc đại học gọi là university chứ không gọi là college; college ở Anh thường chỉ bậc trước đại học hoặc trường nghề.
Mua bán: hoá đơn ở nhà hàng gọi là bill; hàng xếp hàng gọi là queue, và động từ queue dùng rất nhiều.
Với người mới sang: hỏi lại khi không chắc là chuyện bình thường, và người bản địa quen với việc này hơn bạn nghĩ.
Chính tả và cách viết
Có quy luật nên học một lần là nhớ.
Nhóm đuôi chỉ tính chất viết với chữ u ở giữa trong tiếng Anh Anh — colour, favour, behaviour — trong khi tiếng Anh Mỹ bỏ chữ đó.
Nhóm đuôi chỉ nơi chốn và đơn vị viết đảo hai chữ cuối — centre, theatre, metre.
Nhóm động từ hoá chấp nhận cả hai cách viết ở Anh, nhưng nhiều nhà xuất bản và trường có quy định riêng — nên theo hướng dẫn của trường thay vì tự chọn.
Một số từ nhân đôi phụ âm khi thêm đuôi trong tiếng Anh Anh mà tiếng Anh Mỹ thì không — travelling, cancelled.
Quy tắc quan trọng nhất là nhất quán: đừng trộn hai hệ trong cùng một bài. Trình soạn thảo cho chọn ngôn ngữ kiểm chính tả — đặt đúng ngay từ đầu.
Với kỳ thi tiếng Anh quốc tế: cả hai hệ đều được chấp nhận nếu dùng nhất quán, nên không cần đổi hệ nếu bạn đã quen một hệ.
Ngày giờ, số và đơn vị
Nhóm nhỏ nhưng gây nhầm lẫn tốn kém nhất.
Ngày tháng viết theo thứ tự ngày rồi tháng ở Vương quốc Anh, ngược với cách viết của Mỹ — nên một ngày viết bằng số thuần có thể đọc ra hai nghĩa. Khi đặt vé hay điền đơn, viết tên tháng bằng chữ là cách an toàn.
Đơn vị đo là hỗn hợp: khoảng cách đường bộ và tốc độ dùng dặm; chiều cao người thường nói bằng feet và inch; cân nặng người hay nói bằng stone; nhưng thực phẩm bán theo kilogam và nhiệt độ theo độ C.
Bia ở quán bán theo pint, còn sữa siêu thị bán theo lít — hai hệ tồn tại song song và không ai thấy lạ.
Xăng bán theo lít nhưng mức tiêu thụ xe hay nói theo dặm trên gallon — đây là ví dụ rõ nhất của sự pha trộn.
Số điện thoại và mã bưu chính có định dạng riêng, và mã bưu chính ở Anh rất chi tiết — nó gần như xác định được đúng con phố, nên rất nhiều dịch vụ chỉ hỏi mã bưu chính.
Với người điền hồ sơ: mã bưu chính là trường quan trọng nhất trong địa chỉ ở Anh — sai mã là thư không tới.
Viết bài học thuật
Phần dành riêng cho du học sinh, và là nơi mất điểm oan nhiều nhất.
Trường ở Anh coi trọng cách trích dẫn, và mỗi ngành dùng một hệ trích dẫn khác nhau — phải theo hướng dẫn của khoa.
Đạo văn được xử lý rất nghiêm, và định nghĩa rộng hơn nhiều sinh viên Việt hình dung: chép ý mà không dẫn nguồn cũng tính, và nộp lại bài của chính mình cho môn khác cũng có thể bị tính.
Trường có quy định riêng về việc dùng công cụ trí tuệ nhân tạo trong bài nộp, và quy định khác nhau giữa các trường cùng các môn — phải đọc hướng dẫn cụ thể chứ đừng suy đoán.
Văn phong học thuật ở Anh chuộng lập luận có phản biện hơn là tóm tắt tài liệu — đây là khác biệt lớn với thói quen học ở Việt Nam.
Mọi trường đều có bộ phận hỗ trợ kỹ năng viết, miễn phí cho sinh viên — dùng nó từ học kỳ đầu, đừng đợi tới khi bị điểm thấp.
Và hỏi giảng viên khi không rõ yêu cầu là chuyện được khuyến khích ở đây, không bị xem là yếu kém.
Khác biệt lớn nhất giữa tiếng Anh Anh và Mỹ là gì?
Từ vựng đời sống, không phải ngữ pháp — flat thay cho apartment, lift thay cho elevator, pavement thay cho sidewalk, và chips với crisps thì đảo ngược nghĩa.
Viết bài nên dùng chính tả nào?
Theo hướng dẫn của trường, và quan trọng nhất là nhất quán trong cả bài — đặt đúng ngôn ngữ kiểm chính tả trong trình soạn thảo ngay từ đầu.
Ngày tháng ở Anh viết thế nào?
Ngày trước tháng, ngược với cách của Mỹ — nên khi đặt vé hay điền đơn, viết tên tháng bằng chữ là cách an toàn nhất.
Đạo văn ở trường Anh tính thế nào?
Rộng hơn nhiều người hình dung — chép ý mà không dẫn nguồn cũng tính, và nộp lại bài của chính mình cho môn khác cũng có thể bị tính. Quy định về công cụ trí tuệ nhân tạo thì mỗi trường mỗi khác, phải đọc hướng dẫn cụ thể.
