Giữ tiếng Việt và nuôi con ở Anh: điều gì thật sự khó

Con nói tiếng Anh với nhau và trả lời bố mẹ bằng tiếng Anh — đó là khúc rẽ mà hầu hết gia đình người Việt ở Anh đều gặp, thường vào khoảng những năm đầu tiểu học.

Vì sao tiếng Việt mai một nhanh

Hiểu cơ chế thì mới can thiệp đúng chỗ.

Trẻ dùng ngôn ngữ nào nhiều hơn thì ngôn ngữ đó mạnh hơn — và ở Anh, tiếng Anh chiếm phần lớn thời gian thức của trẻ đi học.

Khúc rẽ thường tới khi trẻ bắt đầu đi học — trước đó nói tiếng Việt tự nhiên, sau đó chuyển dần sang trả lời bằng tiếng Anh.

Anh chị em nói tiếng Anh với nhau là dấu hiệu rõ nhất, và một khi đã thành thói quen thì rất khó đảo.

Trẻ vẫn hiểu tiếng Việt nhưng không nói là tình trạng phổ biến — vốn tiếp nhận còn, vốn diễn đạt mất.

Điều cần bỏ đi: nỗi lo rằng nói tiếng Việt ở nhà làm con kém tiếng Anh — nghiên cứu về song ngữ cho thấy ngược lại, nền tảng ngôn ngữ thứ nhất vững giúp học ngôn ngữ thứ hai tốt hơn.

Và trường học có hỗ trợ tiếng Anh cho học sinh mới đến, nên việc tiếng Anh là việc của trường, còn tiếng Việt là việc của gia đình.

Cách giữ tiếng Việt cho con

Những cách đã có hiệu quả với nhiều gia đình.

Giữ một quy tắc rõ ràng ở nhà — ví dụ trong bữa cơm chỉ nói tiếng Việt, và người lớn kiên trì chứ đừng đổi sang tiếng Anh cho nhanh.

Đừng sửa lỗi liên tục — trẻ ngại nói là hỏng; ưu tiên cho con nói được đã, chính xác tính sau.

Ông bà là nguồn tiếng Việt mạnh nhất, kể cả qua gọi video định kỳ.

Lớp tiếng Việt cuối tuần có ở những nơi đông người Việt, và giá trị lớn nhất không phải bài học mà là việc con thấy có bạn cùng cảnh.

Sách, phim và bài hát tiếng Việt tạo lý do để dùng ngôn ngữ ngoài mục đích sai bảo.

Về Việt Nam khi có điều kiện tạo bước nhảy rõ nhất — vài tuần trong môi trường thuần tiếng Việt hiệu quả hơn nhiều tháng học.

Khác biệt giáo dục cần biết

Phần thực tế cho phụ huynh mới sang, và lại chạm đúng lãnh địa của site này.

Trẻ ở Anh bắt đầu đi học sớm hơn ở Việt Nam, và tuổi bắt đầu cùng cách chia lớp khác nhau giữa bốn vùng.

Kỳ thi cuối phổ thông ở Scotland có hệ riêng, khác với hệ ở England, Wales và Bắc Ireland — điều này ảnh hưởng tới kế hoạch vào đại học.

Cách dạy chú trọng thảo luận và tự tìm hiểu hơn là ghi nhớ, và điểm số không được công bố công khai theo cách xếp hạng học sinh.

Họp phụ huynh là cuộc gặp riêng với giáo viên, ngắn và cụ thể — nên chuẩn bị sẵn câu hỏi.

Kỳ vọng của trường về sự tham gia của phụ huynh khá cao — đọc thư của trường, ký giấy đồng ý, tham gia hoạt động.

Với phụ huynh chưa tự tin tiếng Anh: có thể yêu cầu phiên dịch trong các cuộc họp quan trọng, và nhiều trường đáp ứng được.

Tết, chùa và bản sắc

Phần giữ gốc, và không chỉ là chuyện lễ nghi.

Tết được tổ chức trong cộng đồng người Việt ở các thành phố lớn, thường vào cuối tuần gần nhất vì ngày Tết không phải ngày nghỉ ở Anh.

Có chùa Việt ở London và một số thành phố, vừa là nơi sinh hoạt tín ngưỡng vừa là điểm gặp gỡ cộng đồng.

Trường học ở Anh thường sẵn sàng cho học sinh nghỉ vì lễ tôn giáo hoặc văn hoá nếu báo trước — hỏi nhà trường thay vì tự cho nghỉ.

Nhiều trường hoan nghênh phụ huynh giới thiệu văn hoá của mình trong các dịp về đa văn hoá, và đây là cách để con thấy gốc gác là thứ đáng tự hào.

Bản sắc của thế hệ hai thường là bản sắc kép — vừa Việt vừa Anh, và ép chọn một bên thường phản tác dụng.

Lời khuyên từ thực tế nhiều gia đình: điều con nhớ lâu nhất không phải là bài học tiếng Việt mà là bữa cơm gia đình và những dịp cả nhà làm cùng nhau — và đó cũng chính là nơi tiếng Việt sống được.