Người Việt nằm trong nhóm quốc tịch được chuyển tới cơ chế bảo vệ nạn nhân bóc lột nhiều nhất ở Vương quốc Anh theo các báo cáo chính thức được công bố hằng năm. Đây là bài cần đọc kỹ, kể cả khi bạn nghĩ nó không liên quan tới mình.
- Vương quốc Anh có luật riêng về nô lệ hiện đại và một cơ chế quốc gia để nhận diện, bảo vệ nạn nhân.
- Nạn nhân bị ép làm việc trái pháp luật vẫn có thể được bảo vệ chứ không đương nhiên bị xử lý.
- Có mức lương tối thiểu theo luật, áp cho hầu hết người lao động.
- Có đường dây trình báo hoạt động cả ngày lẫn đêm và có hỗ trợ ngôn ngữ.
Những dấu hiệu cần nhận ra
Bóc lột hiếm khi bắt đầu bằng bạo lực — nó bắt đầu bằng những thứ nghe có vẻ bình thường.
Bị giữ hộ chiếu hoặc giấy tờ — không ai có quyền giữ giấy tờ tuỳ thân của bạn, kể cả chủ lao động hay người môi giới.
Mắc nợ tiền đưa sang và phải làm để trả — đây là cơ chế phổ biến nhất, và khoản nợ thường phình lên theo thời gian.
Không được trả lương hoặc trả rất thấp, hoặc bị trừ những khoản không rõ ràng cho chỗ ở và ăn uống.
Ở ngay tại nơi làm việc và không được tự do ra ngoài.
Không có hợp đồng, không biết mình làm cho ai, và bị đổi chỗ làm liên tục.
Bị đe doạ báo công an hoặc doạ hại người thân ở Việt Nam nếu bỏ đi — đây là công cụ kiểm soát rất hay được dùng.
Điểm cần nhớ: các dấu hiệu này áp cho cả người có giấy tờ hợp lệ lẫn người không có — nạn nhân không chỉ là người nhập cảnh trái phép.
Cơ chế bảo vệ và điều nhiều người không biết
Đây là phần quan trọng nhất của bài.
Vương quốc Anh có đạo luật riêng về nô lệ hiện đại, ban hành năm 2015, và có một cơ chế quốc gia để nhận diện cùng hỗ trợ nạn nhân.
Người được xác định là nạn nhân có thể nhận hỗ trợ về chỗ ở, y tế và tư vấn pháp lý.
Luật có quy định miễn trách nhiệm hình sự trong một số trường hợp khi người đó buộc phải phạm pháp do bị ép buộc trong tình trạng bị bóc lột — đây là điều rất nhiều người không biết, và nỗi sợ bị xử lý là thứ giữ họ ở lại.
Không phải mọi trường hợp đều được công nhận, và quy trình có thể kéo dài — bài này không hứa kết quả, chỉ nói là có cơ chế và nên tìm hiểu.
Nên tìm luật sư hoặc tổ chức hỗ trợ chuyên về lĩnh vực này trước khi tự khai báo, vì hồ sơ được chuẩn bị tốt tạo khác biệt lớn.
Có tổ chức từ thiện chuyên hỗ trợ người Việt ở Anh, và có dịch vụ tư vấn pháp lý miễn phí cho người thu nhập thấp.
Quyền lao động cơ bản
Áp cho mọi người đi làm hợp pháp, và biết thì khó bị ép.
Có mức lương tối thiểu theo luật, chia theo nhóm tuổi và cập nhật hằng năm — tra mức hiện hành trên trang chính thức.
Người sử dụng lao động phải cấp bản kê lương ghi rõ các khoản trừ.
Phải có văn bản về điều kiện làm việc ngay từ đầu, và đây là nghĩa vụ pháp lý của chủ.
Có quy định về số giờ làm tối đa, thời gian nghỉ và ngày nghỉ có lương.
Trả lương bằng tiền mặt không có nghĩa là bất hợp pháp, nhưng không có bản kê lương và không đóng thuế thì là vấn đề — và người lao động cũng chịu rủi ro, không chỉ chủ.
Có cơ quan thanh tra chuyên trách về lương tối thiểu và điều kiện lao động, và trình báo có thể thực hiện ẩn danh.
Nên làm gì — cho mình và cho người khác
Phần hành động, ngắn và cụ thể.
Giữ bản sao mọi giấy tờ ở nơi an toàn, kể cả bản chụp trên điện thoại và trên tài khoản đám mây — nếu bị giữ bản gốc thì vẫn còn bằng chứng.
Ghi lại giờ làm, ngày làm và số tiền nhận, dù chỉ ghi trong điện thoại.
Biết số của đường dây trình báo về nô lệ hiện đại — hoạt động cả ngày lẫn đêm, có hỗ trợ ngôn ngữ, và có thể gọi để hỏi chứ không bắt buộc phải khai danh tính ngay.
Trong tình huống nguy hiểm tức thời thì gọi số khẩn cấp — số này dùng chung cho cả bốn vùng.
Nếu thấy dấu hiệu ở người khác thì đừng bỏ qua — nhiều vụ được phát hiện nhờ người trong cộng đồng lên tiếng.
Và đừng nhận lời hứa đưa sang Anh không qua đường chính thức — bi kịch năm 2019 khi ba mươi chín người Việt tử vong trong một container ở Essex là lời nhắc đắt giá nhất, và các tuyến đi không chính thức vẫn còn nguy hiểm như vậy.
Dấu hiệu nào cho thấy đang bị bóc lột lao động?
Bị giữ giấy tờ, mắc nợ tiền đưa sang và phải làm để trả, không được trả lương hoặc bị trừ khoản không rõ ràng, ở ngay tại nơi làm và không được tự do ra ngoài, bị đe doạ báo công an hoặc doạ hại người thân.
Bị ép làm việc trái pháp luật thì có bị xử lý không?
Luật về nô lệ hiện đại có quy định miễn trách nhiệm hình sự trong một số trường hợp khi người đó buộc phải phạm pháp do bị ép buộc — không phải mọi trường hợp đều được công nhận, nên nên tìm luật sư hoặc tổ chức hỗ trợ trước khi tự khai báo.
Quyền lao động cơ bản ở Anh gồm gì?
Mức lương tối thiểu theo luật, bản kê lương ghi rõ các khoản trừ, văn bản về điều kiện làm việc ngay từ đầu, quy định về giờ làm tối đa, thời gian nghỉ và ngày nghỉ có lương.
Nên chuẩn bị gì để tự bảo vệ?
Giữ bản sao mọi giấy tờ ở nơi an toàn kể cả trên đám mây, ghi lại giờ làm và tiền nhận, biết số đường dây trình báo về nô lệ hiện đại có hỗ trợ ngôn ngữ, và gọi số khẩn cấp khi nguy hiểm tức thời.
