Tiếng Anh không phải ngôn ngữ duy nhất ở đây, và ở Wales thì biển báo song ngữ là yêu cầu chính thức. Đây là phần mà người Việt đến Anh hầu như không được kể trước.
- Tiếng Wales có vị thế chính thức ở Wales, ngang hàng tiếng Anh trong khu vực công.
- Tiếng Gaelic Scotland được công nhận và có trường dạy bằng ngôn ngữ này.
- Tiếng Ireland và Ulster Scots được công nhận ở Bắc Ireland.
- Tiếng Cornish là ngôn ngữ đã tắt rồi được phục hồi.
Tiếng Wales
Ngôn ngữ bản địa có sức sống mạnh nhất ở Vương quốc Anh hiện nay.
Tiếng Wales có vị thế chính thức ở Wales, và khu vực công ở đó phải phục vụ bằng cả hai ngôn ngữ.
Biển báo giao thông ở Wales song ngữ — đây là điều đầu tiên người lái xe từ England sang nhận ra.
Có hệ thống trường dạy hoàn toàn bằng tiếng Wales từ mầm non tới hết phổ thông, và nhiều phụ huynh không nói tiếng Wales vẫn cho con học hệ này.
Tiếng Wales là ngôn ngữ Celtic, không cùng nhánh với tiếng Anh — nên nhìn vào không đoán được nghĩa.
Về phân bố: mạnh nhất ở phía bắc và phía tây Wales, nơi có những cộng đồng dùng tiếng Wales trong sinh hoạt hằng ngày.
Với người Việt định cư ở Wales: không bắt buộc phải biết tiếng Wales để sống và làm việc, nhưng một số vị trí trong khu vực công có yêu cầu hoặc ưu tiên — và đọc được biển báo là điều nên học.
Scotland: Gaelic và Scots
Hai thứ khác nhau, và người mới hay nhầm.
Tiếng Gaelic Scotland là ngôn ngữ Celtic, họ hàng gần với tiếng Ireland, được nói bởi một thiểu số nhỏ và tập trung ở các đảo phía tây.
Có luật của Nghị viện Scotland công nhận tiếng Gaelic và lập cơ quan phụ trách phát triển ngôn ngữ này.
Có trường dạy bằng tiếng Gaelic và có kênh phát thanh truyền hình riêng.
Biển báo song ngữ tiếng Anh và Gaelic xuất hiện ở vùng cao và các đảo.
Scots là chuyện khác hẳn — đây là dạng ngôn ngữ phát triển song song với tiếng Anh từ cùng gốc, được công nhận và có văn học riêng, nhưng nghe gần tiếng Anh hơn nhiều so với Gaelic.
Điều này giải thích một hiểu nhầm phổ biến: người Scotland nói giọng đặc mà bạn khó nghe thường không nói Gaelic — họ nói tiếng Anh với ảnh hưởng của Scots.
Bắc Ireland và Cornwall
Hai trường hợp còn lại, mỗi cái một kiểu.
Ở Bắc Ireland, tiếng Ireland và Ulster Scots đều được công nhận chính thức theo luật ban hành năm 2022.
Ngôn ngữ ở Bắc Ireland gắn với bản sắc cộng đồng, và đây là chủ đề chính trị — bài này nêu vị thế pháp lý mà không đứng về bên nào, đúng như cách chuyên mục đầu đã xử lý chủ đề này.
Có trường dạy bằng tiếng Ireland ở Bắc Ireland, và số học sinh theo hệ này đang tăng.
Tiếng Cornish ở tây nam England là ngôn ngữ Celtic đã ngừng được nói rồi được phục hồi từ thế kỷ 20 nhờ nỗ lực của cộng đồng.
Số người nói Cornish rất nhỏ, nhưng ngôn ngữ này được công nhận là ngôn ngữ thiểu số và xuất hiện trong tên địa danh khắp vùng.
Điểm chung: bốn vùng có bốn chính sách ngôn ngữ riêng vì văn hoá và giáo dục đều là lĩnh vực đã phân quyền — lại đúng lãnh địa của site này.
Ngôn ngữ của cộng đồng nhập cư
Phần không thể bỏ nếu nói về ngôn ngữ ở Anh hôm nay.
Vương quốc Anh là nước đa ngôn ngữ trên thực tế — nhiều ngôn ngữ Nam Á, tiếng Ba Lan, tiếng Ả Rập và nhiều tiếng khác được nói hằng ngày trong các cộng đồng.
Trường học ghi nhận ngôn ngữ ở nhà của học sinh, và ở nhiều trường đô thị số học sinh có ngôn ngữ thứ nhất không phải tiếng Anh rất cao.
Có hỗ trợ tiếng Anh cho học sinh mới đến trong hệ thống trường công, và cách tổ chức khác nhau giữa bốn vùng.
Dịch vụ công có phiên dịch trong nhiều tình huống, đặc biệt trong y tế — người mới sang nên biết là có quyền yêu cầu.
Với gia đình người Việt: giữ tiếng Việt ở nhà không cản trở việc con học tiếng Anh — đây là điều các nghiên cứu về song ngữ đã chỉ ra, và nhiều phụ huynh lo ngược.
Và có lớp tiếng Việt cuối tuần ở một số nơi đông người Việt — chi tiết về cộng đồng nằm ở chuyên mục cuối của site này.
Ở Wales có phải biết tiếng Wales không?
Không bắt buộc để sống và làm việc, nhưng tiếng Wales có vị thế chính thức, biển báo song ngữ, và một số vị trí trong khu vực công có yêu cầu hoặc ưu tiên.
Người Scotland có nói Gaelic không?
Chỉ một thiểu số nhỏ, tập trung ở các đảo phía tây. Giọng Scotland khó nghe mà bạn gặp thường là tiếng Anh chịu ảnh hưởng của Scots, không phải Gaelic.
Bắc Ireland có ngôn ngữ chính thức nào?
Tiếng Ireland và Ulster Scots đều được công nhận theo luật ban hành năm 2022, và có trường dạy bằng tiếng Ireland với số học sinh đang tăng.
Nói tiếng Việt ở nhà có ảnh hưởng việc con học tiếng Anh không?
Không — nghiên cứu về song ngữ cho thấy giữ tiếng mẹ đẻ không cản trở việc học ngôn ngữ thứ hai, và trường công có hỗ trợ tiếng Anh cho học sinh mới đến.
